Şu an Ortadoğu'da yaşanan en önemli gelişme ne? İpucu: İran'daki olaylar veya ABD'nin askerlerini Irak kentlerinden çekmesi ya da Arap-İsrail barış görüşmelerini tekrar başlatma çabaları değil. Modern Ortadoğu'yu tanımlayan ve kronik otokrasinin, şiddetin ve güvensizliğin yıkıcı mirasından yakasını kurtaramayan siyasi gerçeklikler göz önüne alındığında, bölgemizde tarihi olumlu yönde değiştirebilecek gelişme Türkiye'de, sessiz sedasız ve yavaş yavaş yaşanıyor.
Genel anlamda gördüğümüz, ordunun aşama aşama sivil hükümetin kontrolüne girmesi. Bu günlerde daha öne çıkan noktaysa, meclisteki önde gelen siyasi partiler arasında süregiden tartışma: Yani Anayasa'nın, seçilmiş sivil hükümetleri deviren darbeler düzenleyen ordu mensuplarının yargılanmasına izin verilecek şekilde değiştirilip değiştirilmemesi tartışması.

Aşama aşama demokratikleşiyor
Türk ordusunun yavaş çekimde adım adım sivil kontrole tabi olmasının tarihsel sonuçları beni çok heyecanlandırıyor, zira ordunun, polisin ve istihbarat-güvenlik birimlerinin gücünün demokratik yollardan seçilmiş sivil yetkililerce denetlenmesinin yegâne örneğini teşkil ediyor. Bu önemli, çünkü bölgemizde barışçı, müreffeh ve güvenli toplumların gelişmesinin önündeki en ciddi engel, hesap verebilen, etkili idari sistemlerin yokluğu. Bunun başlıca sebebi de, ordu ve güvenlik yetkilileriyle bağlantılı otokratik liderlerin hâkimiyeti. Toplumlarımız normal hayatlar yaşamak arzusundaysa, bu kısır döngü kırılmak zorunda.
Ortadoğu'nun dört yanındaki sayısız ulusal gerilim ve çarpıklık kaynağının (sözgelimi Arap-İsrail ihtilafı, yabancı müdahalesi, doğal kaynak dengesizlikleri, etnik çatışma, ekonominin yanlış yönetilmesi ve yolsuzluk) üstesinden geleceksek, askerlerin değil sivillerin başında olduğu hükümetler hayati önem taşıyor. Ülkelerimizi güvenlik birimleri ve generaller yönettiği sürece, muteber temsil, çoğulculuk ve hesap verirlik biçimlerine dayalı istikrarlı idari sistemlerin nimetlerinden asla yararlanamayacağız.
Son yıllarda Türkiye'nin istikrarlı bir demokrasi doğrultusunda yaşadığı geçiş süreci, birçok nedenden ötürü heyecan verici ve önemli. En önemli nedenin sivillerin iktidar hakkına aşama aşama sahip çıkması ve silahlı güçlerin asıl önemli rollerini (ülkeyi yönetmek değil, korumak) oynamak üzere yavaş yavaş kışlasına dönmesi olduğuna inanıyorum.
Şimdi daha da önemli bir adım atılmak üzere: Meclis, seçilmiş bir hükümete karşı 1980 darbesini düzenleyen generallerin yargılanabilmesinin önünü açacak Anayasa değişikliğini ölçüp biçiyor. Bu önemli, çünkü silahlı güçlere, hem meşru hem demokratik olan yerli, sivil ve hukuki bir hesap verme sorumluluğu sağlayacak. Ortadoğu ülkelerinin kendi ordularının ve güvenlik birimlerinin davranışlarını nasıl kontrol edebilecekleri ve silahlı kuvvetlere, polise ve istihbarat servislerine ülke içinde hiçbir kısıt veya sorumluluk olmaksızın istedikleri her şeyi yapabilme imkânı tanıyan dokunulmaz-lıkları nasıl sona erdirebilecekleri konusunda da bir örnek teşkil edecek.
Askeri yetkililerden sivil hükümeti devirdikleri için hesap sormak canlandırıcı bir taze rüzgar ve önemli bir emsal olacak. Bölgede rasyonel, istikrarlı, insani yönetim sistemlerinin uzun vadeli gelişimini sürdürebilmesi için gereken yegâne caydırıcılığı sağlayacak. Yabancı müdahaleler, darbeler ve sokak ajitasyonu bazen hükümetleri değiştiriyor, fakat genellikle iktidarın suiistimal edilmesine karşı etkili ve meşru olabilen gerçek kısıtlamalar üretmiyor. Generalleri seçilmiş hükümeti devirmekten dolayı yargılamak, işte bunu üretecek ve iktidarı anayasa dışı yollardan ele geçirmeye çalışan diğer iktidara aç otokratları muhtemelen azaltacak ve en nihayetinde ortadan kaldıracaktır. Generaller genelde çok zekidir ve istikrar oluşturmak için kullanılan meşru iktidara mantıklı reaksiyonlar verirler.
Anayasa değişikliği, bugünlerde Türkiye'de hükümetle silahlı kuvvetler arasında yaşanan çeşitli heyecanlı olaylardan sadece biri. Ordudaki bazı insanların seçilmiş hükümete karşı darbe planlarına veya istikrarsızlaştırıcı eylemlere devam ettiğine dair suçlamalar da eksik değil. Bu iki meselenin nasıl çözüleceği, Ortadoğu için tarihsel önem taşıyacak. Bu süreç, bölgenin modern devletlerine yıllardır hâkim olan kontrol dışı asker, polis ve güvenlik sistemleri geleneğinin sona ermesine katkıda bulunabilir. O gelenek yüzünden bünyeleri sakatlanan bu devletler, insan hakları, anayasalcılık ve vatandaşların onuruyla haklarına bakımından birer mezarlıktan çok farklı değiller.

Ayakta alkışlıyorum
Arapların Türkiye'yle her zaman mutlu bir tarihi olmadı, fakat yazısını okuduğunuz bu Arap Türkleri alkışlıyor ve onlara kalanımızın ulaşmayı başaramadığı noktaya (yani polis, istihbarat ve ordu üzerinde sivil kontrol oluşturmak, onların toplumlarımızı yönetip vatandaşların neyi yapıp düşünebileceğinin sınırlarını çizmesine izin vermemek) ulaşmaları konusunda başarı diliyor.

Rami G. Huri, middle east online / Ortadoğu merkezli internet sitesi

Çeviri: Timeturk.com